اتیلن دی آمین تترا استیک اسید نمک دی سدیم دو آبه Ethylene Diamine Tetraacetic Acid Disodium Salt Dihydrate

نام فارسی: اتیلن دی آمین تترا استیک اسید نمک دی سدیم دو آبه کد محصول:  v900081
 نام اختصاری EDTA     
نام علمی: Ethylenediaminetetraacetic acid disodium salt dihydrate برند: Vetec
       
اسم دوم: Vetec™ reagent grade, 97% شرح مختصر: Disodium ethylenediaminetetraacetate dihydrate, EDTA disodium salt, EDTA-Na2, Edathamil, Edetate disodium salt dihydrate, Sequestrene Na2
فرمول: C10H14N2Na2O8 · ۲H2O مولار: ۳۷۲٫۲۴
       
نقطه جوش: ۲۴۸درجه سانتیگراد (dec.)(lit) تراکم:  
       
نقطه اشتعال: >212 درجه فارنهایت آزمایش: ۹۷%
       
شکل ساختاری:   CAS NO ۶۳۸۱-۹۲-۶

مروری بر کاربردهای چشم­گیرEDTA

 اتیلن دی آمین تترا استیک اسید به عنوان یک عامل کلیت دهنده پرکاربرد در مصارف صنعتی و خانگی شناخته شده است. این ماده در زمینه های مختلف کشاورزی، پزشکی و آبکاری قابل استفاده می­باشد.ساختار آن یک آمینو اسید است و شرایطی را فراهم می­آورد که با اتصال به فلزات سنگین مسیری برای خارج کردن آن­ها از محیط­های مختلف فراهم شود. در این مقاله سعی بر آن شده است علاوه بر معرفی اتیلن دی آمین تترا استیک اسید برخی از کاربردهای آن در زمینه­های مختلف مروری صورت گیرد.

        اتیلن دی آمین تترا استیک اسید به طور آماده با نام اختصاری  EDTAشناخته می­شود. این ترکیب در صنایع و علوم مختلف با نام­های اختصاری VERSENE ACID TRIPLE TRILON نیز کاربرد دارد.. این ماده یک آمینو پلی کربوکسیلیک با حالت ظاهری پودری سفید رنگ کریستالی قابل حل در آب و فرمول شیمیاییC10H16N2O8 می­باشد (شمای ۱) . باز مزدوج آن اتیلن دی آمین تترا استات است. این ترکیب به طور گسترده­ای برای حل کردن ترکیبات آهکی مورد استفاده قرار می­گیرد.

بخش پزشکی

        در بخش پزشکی EDTA به مواد معدنی و فلزات متصل می شود و به حذف آن­ها از بدن کمک می کند. از EDTAبرای مثال در مسمومیت با سرب به مقدار ۱ گرم در هر ۱۲ ساعت به صورت تزریق داخل وریدی استفاده می­شود که میزان سرب در بدن را به مقدار قابل توجهی کاهش می­دهد. هم چنین در دندانپزشکی برای حذف مواد معدنی باقی مانده در لایه اسمیر استفاده می­شود. EDTA نیز برای درمان سمیت دیگوکسین استفاده شده است، اگر چه اغلب پزشکان ترجیح می­دهند از روش های دیگر استفاده می­شود. در این مورد، EDTA کمک می کند مقدار بیشتری  از دیگوکسین حذف گردد. همچنین به عنوان درمان اورژانسی برای هیپرکلسمی (سطوح بیش از حد کلسیم) و کنترل آریتمی بطنی (ریتم غیر طبیعی قلب) در ارتباط با سمیت یا دیژیتال استفاده می شود.

بخش صنعت

ETAD      در صنعت به طور گسترده­ای برای جدا کردن یون­های فلزی موجود در محلول­های آبی مورد استفاده قرار می­گیرد. در صنعت نساجی، مانع ناخالصی­های فلزی در نتیجه مانع تغییر رنگ محصولات رنگی می­شود. همچنین به عنوان عامل تبادل یونی نیز کاربرد دارد­از دیگر کاربردهای آن می­توان به استفاده آن در صنعت کشاورزی اشاره نمود. در بخش تجاری به عنوان ماده تمیز کننده و محافظت کننده مبلمان، در جوهر و محصولات رنگی،رختشویی و محصولات ظرفشویی و در محصولات مراقبت از پوست کاربرد دارد.

  در میان کلیت کننده­ها، EDTAبه عنوان مادهای که حلالیت فلزات را در خاک افزایش می­دهد و اثرات کافی بر واجذبی عناصر سنگین از خاک دارد معرفی شده است. یافته­های محققان زیادی اثبات می­کند که کمپلکس فلز باEDTAدر خاک میتواند حلالیت فلز را به خوبی افزایش دهد و ضریب انتشار فلز را در خاک افزایش دهد. برای مثال طی یک بررسی از این ماده برای حذف نیکل موجود در خاک آلوده استفاده شده است که نتایج حاصل بیان­گر پایین آمدن سطح نیکل در خاک مورد بررسی است که توانایی EDTA را در این زمینه نشان می­دهد.(نمودار ۱).

نمودار ۱: بررسی حذف نیکل با استفاده از EDTA

       به منظور بررسی کاربردهای این ماده کاربرد عمده EDTAدر اروپای شرقی در جدول ۱ اورده شده است:

نام صنایع

%

صنعت و پاک کننده

۳۰

مواد پاک کنندگی خانگی

۲۵

عکاسی

۱۰

نساجی

۱۰

کشاورزی

۱۰

کاغذ و خمیر کاغذ

ابکاری فلزات

سایر

۱۵

      در تمامی این موارد به غلظت بسیار کمی ( معمولا کمتر از ۱%) از EDTAبه عنوان ماده کلیت دهنده نیاز می­باشد. به جز در آبکاری فلزات که نیازمند غلظت بالای از این ماده است به دلیل این که این ماده به عنوان عنصر فعال در این زمینه کاربرد دارد. برای مثال درآبکاری الکترومس از EDTAبه عنوان عامل کمپلکس دهنده برای جلوگیری از ته نشین شدن مس به  شکل هیدروکسید، تحت شرایط آبکاری الکترولس(pH1113استفاده می­شود. نکته قابل ذکر در کاربردهای این ماده استفاده از آن عامل بازدارنده خوردگی و عامل ضد پوسته پوسته شدن است.

نتیجه گیری : به طور کلی، EDTA به مدت ۵۰ سال به عنوان یک ماده شناخته شده مورد استفاده قرار گرفته است. این ماده کلیت دهنده از اثرات نامطلوب یون­های فلزی جلوگیری می­کند، استفاده از آن به عنوان ماده افزودنی در صنعت غذا شناخته و برای درمان مسمومیت در بدن انسان مورد تأیید قرار گرفته است. این ماده زیست­تخریب­پذیر بوده و سطح طبیعی آن در محیط زیست تأثیری بر زندگی آبزیان ندارد. همچنین می­توان از آن در صنعت آبکاری بهره جست. کاربردهای فراوان آن در زمینه­های مختلف بسیار زیاد بوده و میتوان از آن در صنایع مختلف استفاده نمود.

منابع

[۱] C. Oviedo, J. Rodríguez, Quim. Nova, ۲۶ (۲۰۰۳), ۹۰۱-۹۰۵٫

[۲] Y.Z. Song, Z.J. Huang, Y. Song, Q.J. Tian, X.R. Liu, Z.N. She, J.Jiao , E.Lu, Y.H. Deng, Devopress, 2014 (2014), 3611-3621.

[۳] D. Williams, Chem. Br.1( ۱۹۹۸), ۴۸٫

[۴] T. LimP. ChuiK. Goh, Chemospher, 58(2005), 1031-1040.

[۵] Zeinab. Ezzeddine,I. Batonneau-Gener,Y. PouillouxH. Hamad,Z. Saad,V. eKazpard, Microporous and Mesoporous Materials, 212 (2014),